Stoacı kontrol çatalı/ikiliği sayesinde neyin kontrolünüz altında olup neyin olmadığını anlayın.
Gücünüzün ötesindeki şeyler için ızdırap çekmeyi bırakın. Gerçekten etkileyebileceğiniz şeylerin ise tam kontrolünü elinize alın.
"“1. Bazı şeyler bizim gücümüz dahilindeyken diğerleri değildir. Düşüncemiz, motivasyonumuz, arzumuz, nefretimiz ve tek kelimeyle kendi yaptığımız her şey bizim gücümüz dahilindedir; bedenimiz, malımız, itibarımız, makamımız ve kısacası kendi elimizde olmayan her şey bizim gücümüz dahilinde değildir. 2. Gücümüz dahilinde olan şeyler doğası gereği özgürdür ve engel ve engellemeye karşı bağışıktır, oysa gücümüz dahilinde olmayanlar zayıf, köle gibidir, engellemeye tabidir ve bize ait değildir. 3. O halde, unutmayın ki, doğası gereği köle olan şeyi özgür, size ait olmayanı da size ait sayarsanız, yas tutmak için nedenleriniz olur, aklınız karışır ve siz hem tanrılarda hem de insanlarda kusur bulacaktır; ama sadece sana ait olanı kendin, senin olmayanı da senin değilmiş gibi kabul edersen (gerçekten böyledir), kimse seni zorlayamaz, kimse engelleyemez. Sen, kimsede kusur bulmayacaksın, kimseyi suçlamayacaksın, kendi isteğin dışında hiçbir şey yapmayacaksın, düşmanın olmayacak ve kimse sana asla zarar veremeyecek çünkü hiçbir zarar sana dokunamayacak.” - Epiktetos, El Kitabı, 1"
Epiktetos ve diğer Stoacı filozofların öğretileri milyonlarca insan için bir ilham kaynağı olmuştur. MS 55'te günümüz Türkiye'sinde doğan Epiktetos, özgür kaldıktan sonra Roma'da felsefe öğretmeye devam eden eski bir köleydi. Tek cümlede nasıl bir geçiş öyle değil mi? Hayat bu, oluyor işte. Kölelikten çok zor kurtulmuş olsa da ona özgürlüğünü veren sahibinin onun eğitimine yardımcı olduğu da söylenir. Teşekkürler sahip.
Çalışmalarının çoğu zaman içinde kaybolmuş, ancak onun öğretilerini yazıya döken ve birkaç kitapta derleyen öğrencisi Arrian'ın çabaları sayesinde bir kısmı günümüze kadar ulaşmayı
başarabilmiş. Bu kadar ard arda verilen çabucak unutulacak bilgiseli yeter, konumuzun asıl noktasına dönelim.
Epiktetos'un birincil öğretisi, kendimizi yalnızca kontrolümüzde olanlarla meşgul etmemiz gerektiğidir. "Bizi üzen olayların kendisi değil," diye yazar el kitabında, asıl bizi üzen "Olaylar hakkında nasıl düşündüğümüz." Bizi, diğer insanlar veya koşullar gibi kontrolümüz dışındaki şeyler için değil, davranış şeklimiz için sorumluluk almaya teşvik eder.
Üstteki alıntıda Epiktetos'un belirttiği kategorileri inceleyelim: "düşünce, dürtü, elde etme ve kaçınma isteği ve kısacası kendi yaptığımız her şey" diyor; bizim kontrolümüzde olan şeylerdir. Bizim kontrolümüzde olmayanlar ise beden, mal veya mülk, itibar, makamlardır.
Mutluluğunuz ve huzurunuz, kontrolünüz altında olanla olmayanı ayırt edebilme gücüne bağlıdır. Sonucu sizin kontrolünüzde olmayan yarışmalardan kaçınırsanız, asla yenilgi ve ardından mutsuzluk yaşamak zorunda kalmazsınız.
Epiktetos'un dediği gibi, dışsal olanların peşinden ağzınızı açık bırakırsanız, efendinizin iradesine göre kaçınılmaz olarak aşağı yukarı hareket etmeye zorlanacaksınız. Ve buradaki efendi kim? Kazanmaya veya kaçınmaya çalıştığınız şeyler üzerinde kimin gücü varsa o. Kendi efendiniz olmayı tercih etseniz ve gücü eline alsanız iyi olur.
Dış şartların etkisiyle boğuluyormuş gibi hissettiğiniz her an şu duayı hatırlayın:
Tanrım, bana değiştiremeyeceğim şeyleri kabullenmem için sabır, Değiştirebileceklerim için cesaret, İkisini birbirinden ayırmak içinse akıl bağışla.
- Huzur Duası
İlgi alanınızı etki alanınıza doğru daraltın, ancak asla unutmayın : ikisi de sabit değildir.
Kontrolümüzde olan şeylerin üzerindeki bu ayrımı kabullenmek bize aynı zamanda neyden kaçınmamız gerektiğini ya neyden kaçınamayacağımızı de gösterir. Epiktetos 2. maddede şöyle diyor:
“Arzusuna kavuşamayan kişi başarısız, kaçınmak istediklerinin pençesine düşen kişi ise mutsuzdur. Eğer sadece elinde olan şeylerden kaçınmaya çalışırsan, kaçınmak istediğin hiçbir şeyde yer almazsın. Ancak, eğer hastalıktan, ölümden veya yoksulluktan kaçınmaya çalışırsan, mutsuz olursun. Öyleyse, elinde olmayan şeylerden kaçınmaya çalışmamalı, bunun yerine, elinde olan şeylerden kaçınmak için çaba sarf etmelisin. Arzudan ise şimdilik bütünüyle vazgeçmelisin. Çünkü elimizde olmayan şeyleri arzuladığın takdirde başarısızlığa uğrarnan kaçınılmazdır; elimizde olan ve arzulamanın iyi olduğu şeylere ise henüz erişebilecek durumda değilsin. Sadece bir şeye doğru ilerleme ya da bir şeyden uzaklaşma gücünü kullan ve bu gücü de dikkatle, özel durumlarda ve ara ara kullan.”
En can alıcı noktası tam olarak şurası: “Öyleyse, elinde olmayan şeylerden kaçınmaya çalışmamalı, bunun yerine, elinde olan şeylerden kaçınmak için çaba sarf etmelisin. Arzudan ise şimdilik bütünüyle vazgeçmelisin.” Bütünüyle.
➔ "O halde, en başından itibaren her hoş olmayan izlenime 'Sen bir izlenimsin ve hiç de göründüğün gibi değilsin' demeye çalışın. Sonra onu inceleyin ve sahip olduğunuz bu kurallarla test edin ve her şeyden önce şu kuralla, izlenimin gücümüz dahilinde olan şeylerle mi yoksa gücümüz dahilinde olmayan şeylerle mi ilgili olduğunu test edin; ve eğer gücümüz dahilinde olmayan herhangi bir şeyle ilgiliyse, 'Bu benim için bir şey değil' yanıtını vermeye hazır olun." - Epiktetos, El Kitabı, 1.5